Зодиак белдеуі деген не

К?н ж?йесіні? ??рылысы туралы ежелгі ?алымдарды? к?з?арастары

Саба? та?ырыбы: К?н ж?йесіні? ??рылысы туралы ежелгі ?алымдарды? к?з?арастары.
Саба? ма?саты:
Білімділік: о?ушыларды? к?н ж?йесіні? ??рылысы туралы ма?л?мат беру, саба?ты п?наралы? байланыс ар?ылы ??ындыру.
Дамытушылы?: теорияны практикамен ?штастыра отырып, логикалы? ойлау ?абілетін дамыту.
Т?рбиелік: о?ушыларды? ?з бетінше е?бек етуге ?йрету, ізденуге баулу, ой — ?рісін ке?ейтіп, жауапкершілікті сезінуге, адамгершілікке т?рбиелеу.
Саба? т?рі: жа?а саба?.
К?рнекілігі: плакаттар, кеспе ?а?аздар, ба?алау жетондары, ?осымша материалдар, ?алымдарды? портреттері, слайдтар, балы?тар, к?л бейнесі бейнеленген плакат.
?діс — т?сілдер: т?сіндіру, с?ра? — жауап, ба?алау.
П?наралы? байланыс: биология, астрономия, д?ниетану, математика.

Саба? барысы:
І. ?йымдастыру б?лімі (2мин)
а/ о?ушыларды? саба??а зейінін жина?тап, оларды? саба??а ?зірлігін тексеру.
б/ жа?а саба?ты? ма?сат — міндеттерін айту.
в/ Психологиялы? дайынды?.

ІІ. ?й тапсырмасын тексеру. (7 мин)
Балы? аулау ойынын ойнау. Та?та?а к?л бейнесі бейнеленген плакат ілінеді. К?л ?стінде балы?тар ж?реді. О?ушы балы?ты аулап, с?ра?тар?а жауап береді.
Эклиптика деп нені айтады? (?алымдар ерте кезден — а? К?н ж?лдыздар арасында ?оз?ала отырып, бір жылда аспан сферасыны? ?лкен д??гелегі бойымен бір айналым жасайтынын бай?а?ан. Б?л ?лкен д??гелекті ежелгі гректер эклиптика деп ата?ан)
Зодиак шо?ж?лдыздары нешеу ж?не олар ?алай аталады? (Зодиак шо?ж?лдыздары 12, олар: Ешкім?йіз, Мерген, Сарышаян, Таразы, Бикеш, Арыстан, Шаян, Егіздер, Торпа?, То?ты, Балы?тар, Су??й?ыш деп аталады)
Зодиак белдеуі деген не? (Оларды? саны бір жыл ішіндегі айлар санына с?йкес келеді, ал осы шо?ж?лдыздарды? жиыны зодиак белдеуі деп аталады)
К?н мен т?нні? к?ктемгі ж?не к?згі те?елу н?ктелері ?ай шо?ж?лдыздар?а с?йкес келеді? (Балы?тар)
Жаз?ы ж?не ?ыс?ы К?н то?ырау ?ай к?ндері болады? (22 шілдеде ж?не 22 желто?санда)

ІІІ. ?ызы?ушылы?ты ояту
1. Ж?ртты? б?рі соны с?йеді,
Біра? ?ара?ысы келмейді. (К?н)
2. Бір емен, жеті терек, алты ?айы?,
Б?та?ы толып жатыр дайым — дайым,
Ішінде шынар терек, ?ш ?ара?ай,
??гесін айта беріп не ?ылайын. (Шолпан, Жеті?ара?шы, ?ркер, ?ш таразы)
3. Дарияны? ортасында екі жайын
Бірі кетсе бірі дайын. (К?н мен Ай)
Жа?а саба?ты ме?геру. (15 мин)

Адамдар ?зін ?орша?ан ?лемні? ??рылысын, онда?ы болып жат?ан ??былыстарды зерттеуге ежелден — а? ??мар болды.
К?не заманда?ы ?лем ??рылысы туралы ал?аш?ы т?сініктер ?те ?арапайым ж?не олар діни нанымдармен астасып жатты. Аспан мен Жер б?лек ?арастырылып, Жер д?ниені? ?оз?алмайтын центрі ретінде ?абылданды.
Жерді? б?кіл ?лемні? центрінде орналас?аны ж?нінде ?алыптас?ан Ежелгі Греция ?алымдары д?ниені? гелиоцентрлік ж?йесіні? негізіне алды.
Бізді? заманымызды? ІІ ?асырында ?мір с?рген ежелгі грек ?алымы Александриялы? Клавдий Птолемей (90 — 160жж.) ?зінен б?рын ?мір с?ріп, кейінгілерге жол салып кеткен Аристотель, Гиппарх, т. б. е?бектеріне с?йене отырып, д?ниені? жетілдірілген, гелиоцентрлік (грекше гео — жер) ж?йесін жасады. Ол д?ниені? центріне ?оз?алмайтын Жерді ?ойды да, оны ?зге шыра?тар айналып ж?реді деді.
Орбиталары Жер орбитасыны? ішкі жа?ында орналас?ан планеталар т?менгі планеталар деп аталады. Олар?а Меркурий ж?не Шолпан жатады. Ал орбиталары Жер орбитасыны? сыртында орналас?ан планеталар жо?ар?ы планеталар деп аталады. Олар: Марс, Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун.
Сондай — а? Меркурий, Шолпан, Жер ж?не Марс – К?н ма?ында?ы планеталар?а жатады. Ал Юпитер, Сатурн, Уран ж?не Нептун алып планеталар болып саналады.

ІV. Жа?а саба?ты бекіту (5 мин).
С?ра? ?ою ар?ылы жа?а саба?тан ал?ан білімдерін тексеру.
? 973 жылы Хорезмде д?ниеге келген ж?не 150 е?бегіні? 50 — ін астрономия?а арна?ан ортаазиялы? ?алым — астроном, физик, географ, философ, этнограф кім? (?бу Райхан ?л — Бируни)
? Орбиталары Жер орбитасыны? ішкі жа?ында орналас?ан планеталар ?алай аталады? (Т?менгі планеталар)
? Т?менгі планеталар?а ?андай планеталар жатады? (Меркурий, Шолпан)
? Орбиталары Жер орбитасыны? сыртында орналас?ан планеталар ?алай аталады? (Жо?ары планеталар)
? Алып планеталар?а ?андай планеталар жатады? (Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун)

V. Сергіту с?ті (2 мин).
VІ. Жа?а саба?ты ?орытындылау. (4 мин)
Жа?а саба??а байланысты ма?ал — м?телдер айту ар?ылы жа?а саба?тан ал?ан білімдерін тексеру.
VІІ. ?йге тапсырма. (2 мин)
§20; ?зін — ?зі тексеру с?ра?тары.

VІІІ. Ба?алау. (2 мин)
Физика п?ні ?иын емес бала?а,
Білім іздеп, ?ылым ?у?ан дана?ан.
Зейін ?ойып тындаса?дар, балалар,
Физика п?ні жары? болып жа?ылар.
?лы ай?аста жауды же?іп кетті?дер,
Б?л же?іске зор е?бекпен жетті?дер.
?лес ?ос?ан талапкерге б?гінгі

Планеталар ж?не оларды? ?оз?алысы

Раздел Химия
Класс
Тип Конспекты
Автор Кизагалиева А.К.
Дата 26.02.2020
Формат zip
Изображения Есть

Саба? та?ырыбы: §12. Планеталарды? ?оз?алысы.

О?ушылар?а планеталарды? ?оз?алысы туралы т?сіндіру.

О?ушыларды ?з бетімен ?ылыми ой ?орытындыларын жасау?а жетелеу.

Саба? ?дісі: баяндау, с?ра?-жауап.

??рал-жабды?тар: Планеталар моделі

ІІ. О?ушыларды? ?й тапсырмасын ?алай ме?гергендерін тексеру:

1. Механикалы? ?оз?алыс деп нені айтады? Мысал келтірі?дер?

2. Сана? денесі деген не? Мысал келтірі?дер.

3. Тынышты? салыстырмалы дегеніміз не? Мысал келтірі?дер.

Жерге ??сас ?аламшарлар: Меркурий, Шолпан, Жер, Марс.

Алып ?аламшарлар: Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун.

К?нге е? жа?ын орналас?ан ?аламшар.

Диаметрі Жерден 2,5 есе кіші.

К?нді 88 т?улікте айналып ?теді.

К?нге ?ара?ан жа?ыны? температурасы ?те жо?ары+300 0 С, ?арама-?арсы жа?ы ?те суы? -200 0 С.

К?ннен ?ашы?ты?ы 108 млн. ша?ырым.

Жерден с?л кіші.

К?нді 225 т?улікте айналып ?теді.

Беткі температурасы 500 0 С

Диаметрі Жерден екі есе кіші.

К?нді 687 т?улікте айналып ?теді.

Екі серігі бар: Фобос ж?не Деймос.

Жазда температурасы к?ндіз+20 0 С. ?ыста т?нде -125 0 С

Диаметрі жа?ынан Жерден 11,5 есе ?лкен.

К?нді 11,9 жылда айналып ?теді.

?те тез айналады.

Диаметрі Жерден 9,5 есе ?лкен.

К?нді 29,5 жылда айналады.

1781 жылы неміс астрономы Гершель аш?ан.

К?ннен шы??ан жылуды Жерге ?ара?анда 400 есе кем алады.

К?нді 84 жылда айналып ?теді

К?ннен 6 млрд. ша?ырым ?ашы?ты?та орналас?ан.

К?нді 247,7 жылда айналып ?теді.

1846 жылы француз Урбен Леверье, а?ылшын Джон Адамс.

«Планета» деген с?з нені білдіреді?

Планеталарды? ?оз?алысын ?алай ба?ылау?а болады?

Уран мен Шолпанны? бас?а планеталардан ерекшелігі ?андай?

?р планета?а жеке-жеке сипаттама бері?дер.

VІІ. ?йге тапсырма: §12.

Саба? жоспары №14

Сыныбы: 7 (жетінші)

Саба? та?ырыбы: §13,14. К?нні? жылды? ?оз?алысы.К?н ж?йесіні? ??рылысы туралы ежелгі ?алымдарды? к?з?арасы. Коперникті? гелиоцентрлік ж?йесі.

О?ушылар?а эклиптика, зодиак белдеуі, к?н мен т?н те?елу н?ктелері, жаз?ы ж?не ?ыс?ы то?ырау к?ндері к?н ж?йесіні? ??рылысы туралы ежелгі ?алымдарды? к?з?арастары, т?менгі ж?не жо?ары планеталар туралы т?сіндіру.

Жауапкершілікке, тияна?тылы??а, е?бек?орлы??а т?рбиелеу.

Саба? т?рі : аралас

??рал-жабды?тар: компьютер, видеопроектор, слайдтар.

І. ?ызы?улы? ояту

ІІ. О?ушыларды? ?й тапсырмасын ?алай ме?гергендерін тексеру:

?р планета?а жеке-жеке сипаттама бері?дер.

К?нді ба?ылай келе, ?алымдар ертеден-а? оны? ж?лдыздар арасында ?оз?ала отырып, бір жылда аспан сферасыны? ?лкен д??гелегі бойымен бір айналым жасайтынын бай?а?ан. Б?л ?лкен д??гелекті гректер эклиптика деп ата?ан. Шо?ж?лдыздар жиынты?ын зодиак белдеуі деп атайды.

К?нні? аспан сферасы бойынша жылды? ?оз?алысын эклиптика деп атайды.

21 наурыз — к?ктемгі к?н мен т?нні? те?елу н?ктесі.

23 ?ырк?йек — к?згі к?н мен т?нні? те?елу н?ктесі.

К?н мен т?нні? к?ктемгі те?елу н?ктесі Балы?тар шо?ж?лдызында, ал к?згі к?н мен т?н те?елу н?ктесі Таразы шо?ж?лдызында болады.

22-шілде -е? ?за? к?н -жаз?ы К?н то?ырау к?ні.

22-желто?сан — е? ?ыс?а к?н-?ыс?ы К?н то?ырау к?ні.

1. Д?ниенеі? геоцентрлік ж?йесі.

2. Д?ниені? гелиоцентрлік ж?йесі.

Орбиталары Жер орбитасыны? ішкі жа?ында орналас?ан планеталар т?менгі планеталар деп аталады. Олар?а Меркурий, Шолпан жатады.

Орбиталары Жер орбитасыны? сыртында орналас?ан планеталар жо?ары планеталар деп аталады. Олар?а Марс, Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун, Плутон жатады.

Эклиптика деген не?

Зодиак шо?ж?лдыздары нешеу?

Олар ?алай аталады?

К?н мен т?нні? к?ктемгі ж?не к?згі те?елу н?ктелері ?ай шо?ж?лдыздар?а с?йкес келеді?

Птолемейше ?лем ж?йесіні? ??рылысы ?андай еді?

Ол ж?йе ?алай аталды?

Птолемей т?жырымдарына т?зету енгізген кім?

Бируни е?бектеріні? ма?ызы неде? Ол ?андай к?з?арасты жа?тады?

?азіргі кезде К?н ж?йесіні? ??рылысы ?андай?

Т?менгі планеталар дегеніміз не?

Олар?а ?андай планеталар жатады?

Жо?ары планеталар дегеніміз не?

?андай планеталар алып планеталар деп аталады?

К?нні? жылды? ?оз?алысыК?нні? жылды? ?оз?алысыК?нні? жылды? ?оз?алысы

Просмотр содержимого документа
«К?нні? жылды? ?оз?алысы»

К?нні? жылды? ?оз?алысы К?н ж?йесі туралы ежелгі ?алымдарды? к?з?арастары

Саба?ты? ма?саты: Эклиптика,зодиак шо?ж?лдыздары, то?ырау к?ндері туралы ежелгі

?алымдарды? к?з?арасы жайлы т?сіндіру.

ІІ. ?й тапсырмасын с?рау

ІІІ. ?й тапсырмасын бекіту. Механикалы? ?оз?алыс дегеніміз не? Сана? ж?йесі дегеніміз не? Автобуста?ы жолаушыны? ?андай денелермен салыстыр?анда тыныш отыр?анын,ал ?андай денелермен салыстыр?анда ?оз?алып бара жат?анын к?рсеті?дер?

І?. Ж?мба? жасыру.

Жа?а та?ырыпты т?сіндіру.

Саба?ты? та?ырыбын,ма?сатын айту.

К?нді ба?ылай келе, ?алымдар ерте кезден –а? оны? ж?лдыздар арасында ?оз?ала отырып, бір жылда аспан сферасыны? ?лкен д??гелегі бойымен бір айналым жасайтынын бай?а?ан. Б?л ?лкен д??гелекті ежелгі гректер Эклиптика деп ата?ан.Ол ?лі к?нге дейін астрономияда осы атауын са?тап келеді.Эклиптика зодиак шо?ж?лдыздары (грекше зодиакос куклос жан-жануарлар д??гелегі) деп аталатын 12 шо?ж?лдыз ар?ылы ?теді. Оларды? саны бір жыл ішіндегі айлар санына с?йкес келеді, ал осы шо?ж?лдыздарды? жиыны зодиак белдеуі деп аталады.Зодиак шо?ж?лдыздарыны? ?р?айсысында К?н бір ай шамасында болады. Эклиптика бойымен жылжи отырып, К?н аспан экваторын 21 наурыз ж?не 23 ?ырк?йек ?арса?ында болатын, к?н мен т?н те?есуі деп аталатын н?ктелерде екі рет ?иып ?теді.

К?н мен т?нні? к?ктемдегі те?елу н?ктесі Балы?тар шо?ж?лдызында, ал к?згі те?елу н?ктесі Таразы шо?ж?лдызында болады.Б?л к?ндерде К?н аспан экваторын басып ?теді, ал аспан экваторын аспан к?кжиегі ?а? б?леді. Ендеше к?кжиек ?стіндегі ж?не астында?ы К?н жолдары те?, я?ни к?н мен т?нні? ?за?ты?ы бірдей.

22 шілдеде к?н экватордан солт?стікке ?арай мейлінше ?ашы? орналасады. Б?л е? ?за? к?н –жаз?ы К?н то?ырау к?ні. 22 желто?санда К?н экватордан О?т?стікке ?арай е? алыс ?ашы?ты?та болады. Б?л е? ?ыс?а к?н -?ыс?ы К?н то?ырау к?ні.

Адамдар ?зін ?орша?ан ?лемні? ??рылысын, онда?ы болып жат?ан ??былыстарды зерттеуге ежелден а? ??мар болды. К?не заманда?ы ?лем ??рылысы туралы ал?аш?ы т?сініктер ?те ?арапайым ж?не олар діни нанымдармен астасып жатты. Аспан мен Жер б?лек ?арастырылып, ЖЕР д?ниені? ?оз?алмайтын центрі ретінде ?абылданды. М?селен Бізді? заманымыздан б?рын?ы І? ?асырда ?мір с?рген ежелгі грек ойшылы, ?алым-энциклопедист Аристотель осы пікірді ?станып,Жерді ?оз?алмайды деп есептеді. Аристотель Жер – ?лемні? таби?и центрі бол?анды?тан,ол еш?айда ??лап кетпейді ж?не барлы? ауыр денелер осы центрге ?арай ?мтылады деген пікірде болды.

Бізді? заманымызды? ІІ ?асырында ?мір с?рген ежелгі грек ?алымы александриялы? Клавдий Птолемей ?зінен б?рын ?мір с?ріп,кейінгілерге жол салып кеткен Аристотель, Гиппарх т.б е?бектеріне с?йене отырып, д?ниені? жетілдірілген, геоцентрлік (грекше гео- жер) ж?йесін жасады.Ол д?ниені? центріне ?оз?алмайтын Жерді ?ойды да , оны ?зге шыра?тар айналып ж?реді деді.

Дегенмен планеталарды? орналасуы ж?ніндегі ба?ылау м?ліметтері молай?ан сайын Птолемей т?жырымдары т?зетулер енгізуді талап етті.

Оны Х?І ?асырда ?лы поляк ?алымы Николай Коперник ж?зеге асырды.

Николай Коперник (1473-1543). Поляк астрономы. Осы ілімі бойынша Жер бас?а да

планеталармен бірге К?нді айнала ?оз?алады. (?бу Райхан ?л –Бируни е?бектерін о?ушы?а кітаптан о?ыту.) К?н ж?йесіні? то?ыз ?лкен планеталарымен ?атар Марс пен Юпитерді? арасында астероидтар деп аталатын к?птеген кіші планеталарды? орналас?аны белгілі болды.Алайда астрономдар бізге ?лі де болса таныс емес планеталарды іздестіруін то?тат?ан жо?.

К?н ма?ында?ы планеталар: Меркурий,Шолпан,Жер.Марс.

Алып планеталар: Юпитер,Сатурн,Уран,Нептун

21 наурыз, 23 а?пан, 23 ?ырк?йек, 22 желто?сан

Меркурий, Юпитер, Марс, Жер

Балы?тар, Торпа?, ?ара??рт, Ешкі м?йіз

Юпитер, Сатурн,Уран, Шолпан

?йге тапсырма: §19 §20 о?у. ?лы ?алымдар альбомын жасау

Bigox.kz

?аза?ша рефераттар, курсты? ж?мыстар, дипломды? ж?мыстар

Элиптика. К?н мен Жерді? жылды? ?оз?алысы

К?нні? ба?ылай келе, ?алымдар ерте кезден-а? оны? ж?лдыздар арасында ?оз?алып отырып, бір жылда аспан сферасыны? ?лкен д??гелегі бойымен бір айналым жасайтынын бай?а?ан. Б?л ?лкен д??гелекті ежелгі гректер элиптика деп ата?ан. Ол ?лі к?нге дейін астрономияда осы атауын са?тап келеді. Элиптика зодиок шо?ж?лдыздар(грекше зодиок куклос-жан-жануар д??гелегі ) деп аталатын 12 шо?ж?лдыз ар?ылы ?теді. Оларды? саны бір жыл ішіндегі айлар санына с?йкес келеді, ал осы шо? ж?лдыздырды? жиыны зодиак белдеуі деп аталады. Зодиак шо?ж?лдыздарыны? ?р?айсысында К?н бір ай шамасында болады.

С?йтіп, к?нні? аспан сферасы бойынша жылды? жолы эклиптка деп аталады дедік.Эклиптика бойымен жылжи отырып, К?н аспан экваторын 21наурыз ж?не 23 ?ырк?йек болатын, к?н мен те?елу деп аталатын н?ктелер де екі рет ?иып кетеді.К?н мен т?нні? к?ктемдегі те?елу н?ктесі Балы?тар шо?ж?лдызында, ал к?згі те?елу н?ктесі Таразы шокж?лдызында болады. Б?л к?ндерде К?н аспан экваторын басып ?теді, ол аспан экваторын аспан к?кжиегі ?а? б?леді. Ендеше к?кжиек ?стіндегі ж?не астында?ы К?н жолдары те?, я?ни к?н мен т?нні? ?за?ты?ы бірдей.

22 шілдеде К?н экватордан солт?стікке ?арай мейлінше ?ашы? орлаласады. Б?л е? ?за? к?н –жаз?ы К?н то?ырау к?ні. 22 желто?санда. К?н экватордан о?т?стікке ?арай е? алыс ?ашы?ты??а болады. Б?л е? ?ыс?а к?н – ?ыс?ы К?н то?ырау к?ні. М?ндай ??былыстарды? Жердегі климатты? белдеулермен ж?не жыл мезгілдеріні? ауысуымен ?алай байланысты болатынын география курсынан білесі?дер.

Ерте кезде К?нні? ж?лдыздар арасында?ы к?зге т?серлік ?оз?алысы К?н бекітілген аспан сферасыны? ж?лдыздар бекітілген сфера?а ?атысты ?оз?алысынан болады-мыс деп т?сіндірілді. Алайда м?ндай т?сіндіру, сол кездегі кейбір философтарды ?ана?аттандырмады.М?селен, ата?ты Пифагорды? ( б.з. б. VI-V??.) о?ушылары К?нні? ж?лдыздар арасында?ы к?зге т?серлік ?оз?алысы Жерді? ?оз?алуы салдарынан болады деген болжам айтты. Біра? б?л болжамды (Жерді? ?з осімен айналатыны сия?ты) ?алымдар ??птамады, ал шіркеу о?ан м?лдем ?арсы болды. С?йтіп мы? жылдан астам уа?ыт бойы, Н.Коперникке дейін, ешкім Жерді? ?оз?алатыныны жайында с?з етпеді.

К?нні? жылды? ?оз?алысы

К?нді ба?ылай келе, ?алымдар ерте кезден-а? оны? ж?лдыздар арасында ?оз?ала отырып, бір жылда аспан сферасыны? ?лкен д??гелегі бойымен бір айналым жасайтынын бай?а?ан. Б?л ?лкен д??гелекті ежелгі гректер эклиптика деп ата?ан. Ол ?лі к?нге дейін астрономияда осы атауын са?тап келеді. Эклиптика зодиак шо?ж?лдыздары (грекше зодиакос куклос – жан-жануарлар д??гелегі) деп аталатын 12 шо?ж?лдыз ар?ылы ?теді.

Оларды? саны бір жыл ішіндегі айлар санына с?йкес келеді, ал осы шо?ж?лдыздарды? жиыны зодиак белдеуі деп аталады. Зодиак шо?ж?лдыздарыны? ?ркайсысында К?н бір ай шамасында болады.

К?нні? аспан сферасы бойынша жылды? жолы эклиптика деп аталады дедік. Эклиптика бойымен жылжи отырып, К?н аспан экваторын 21 наурыз ж?не 23 ?ырк?йек ?арса?ында болатын, к?н мен т?н те?елу деп аталатын н?ктелерде екі рет ?иып ?теді. К?н мен т?нні? к?ктемдегі те?елу н?ктесі Балы?тар шо?ж?лдызында, ал к?згі те?елу н?ктесі Таразы шо?ж?лдызында болады. Б?л к?ндерде К?н аспан экваторын басып ?теді, ал аспан экваторын аспан к?кжиегі ?а? б?леді. Ендеше к?кжиек ?стіндегі ж?не астында?ы К?н жолдары те?, я?ни к?н мен т?нні? ?за?ты?ы бірдей.

22 шілдеде К?н экватордан солт?стікке ?арай мейлінше ?ашы? орналасады. Б?л е? ?за? к?н – жаз?ы К?н то?ырау к?ні. 22 желто?санда К?н экватордан о?т?стікке ?арай е? алыс ?ашы?ты?та болады. Б?л е? ?ыс?а к?н – ?ыс?ы К?н то?ырау к?ні. М?ндай ??былыстарды? Жердегі климатты? белдеулермен ж?не жыл мезгілдеріні? ауысуымен байланысты болады.

Ерте кезде К?нні? ж?лдыздар арасында?ы к?зге т?серлік ?оз?алысы К?н бекітілген аспан сферасыны? ж?лдыздар бекітілген сфера?а ?атысты ?оз?алысынан болады-мыс деп т?сіндірілді. Алайда м?ндай т?сіндіру сол кездегі кейбір философтарды ?ана?аттандырмады. М?селен, ата?ты Пифагорды? (б.з.б. VІ-V??.) о?ушылары К?нні? ж?лдыздар арасында?ы к?зге т?серлік ?оз?алысы Жерді? ?оз?алуы салдарынан болады деген болжам айтты. Біра? б?л болжамды (Жерді? ?з осімен айналатыны сия?ты) ?алымдар ??птамады, ал шіркеу о?ан м?лдем ?арсы болды. С?йтіп, мы? жылдан астам уа?ыт бойы, М. Коперникке дейін, ешкім Жерді? ?оз?алатыны жайында с?з етпеді.

?азіргі кезде Жер ?з осін айнала т?уліктік ?оз?алыс жасап ?ана ?оймай, сонымен ?атар К?нді айнала, орбита бойымен бір жыл ішінде толы? бір айналым жасап ?оз?алатыны туралы толы?тай сенімді д?лелдемелер бар. Сонымен, шын м?нінде, К?нні? эклиптика бойымен жылды? коз?алысы жал?ан к?рініс болып табылады. Ол біз К?нді ба?ыла?ан кезде сана? денесі ретінде тіпті де тынышты?та болмайтын, я?ни ?зі де К?нді айнала ?оз?алатын, Жерді та?дап ал?анымызды? салдарынан болады.

К?нні? бетінде к?птеген ?о?ыр да?тар болатыны белгілі. Мінеки, осы да?тарды? ?зара орналасуын ба?ылай отырып, ?алымдар оларды? К?нні? шы?ыс шетінен батыс шетіне ?арай ы?ысатынын аны?та?ан. Б?дан шы?атын ?орытынды: К?н ?зіні? ма?айында?ы планеталарды? ?оз?алыс ба?ытымен ?з осін айнала ?оз?алады.

К?н ж?йесіні? ??рылысы туралы ежелгі ?алымдарды? к?з?арастары. Адамдар ?зін ?орша?ан ?леміні? ??рылысын, онда?ы болып жат?ан ??былыстарды зерттеугеежелден – а? ??мар болды.

К?не заманда?ы ?лем ??рылысы туралы ал?аш?ы т?сініктер ?те ?арапайым ж?не олар діни нанымдармен астасып жатты. Аспан мен Жер б?лек ?арастырылып, Жер д?ниені? ?оз?алмайтын центрі ретінде ?абылданды.

Жерді? б?кіл ?лемні? центрінде орналас?аны ж?нінде ?алыптас?ан б?л к?з?арасты Ежелгі Греция ?алымдары д?ниені? геоцентрлік ж?йесіні? негізіне алды. М?селен, бізді? заманымыздан б?рын?ы IV ?асырда ?мір с?рген ежелгі грек ойшылы, ?алым-энциклопедист Аристотель осы пікірді ?станып, Жерді ?оз?алмайды деп есептеді. Сол кезді? ?зінде-а? Айды? т?тытыуы бойынша ж?ргізілген ба?ылаулар ар?ылы, Жер пішініні? шар т?різді екені белгілі болды. Ол Жерді? коз?алуын аспанда?ы ж?лдыздарды? орнын ауыстыруынан бай?ау?а болар еді деген болжам айтты.

Аристотель Жер – ?лемні? таби?и центрі бол?анды?тан, ол еш?айда ??лап кетпейді ж?не барлы? ауыр денелер осы центрге ?арай ?мтылады деген пікірде болды.

Аристотельді? м?ндай т?сіндірулері, ?азіргі к?з?араспен ?ара?анда, ?те ?арапайым бол?анымен, сол кезе? ?шін ?жепт?уір жетістік еді.

Бізді? заманымызды? II ?асырында ?мір с?рген ежелгі грек ?алымы александриялы? Клавдий Птолемей (90-160 жж.) ?зінен б?рын ?мір с?ріп, кейінгілерге жол салып кеткен Аристотель, Гиппарх, т.б. е?бектеріне с?йене отырып, д?ниені? жетілдірілген, геоцентрлік (грекше гео – жер) ж?йесін жасады. Ол д?ниені? центріне ?оз?алмайтын Жерді ?ойды да, оны ?зге шырактар айна-лып ж?реді деді (40-сурет).

Д?ниеге геоцентрлік к?з?арас астрономияда XIV ?асыр?а жуы? уа?ыт бойы ?стемдік етті.

Дегенмен планеталарды? орналасуы ж?ніндегі ба?ылау м?ліметтері молай?ан сайын, К. Птолемей т?жырымдары т?зетулер енгізуді ?ажет етті. Оны XVI ?асырда ?лы поляк ?алымы Николай Коперник ж?зеге асырды.

973 жылы Хорезмде д?ниеге келген ортаазиялы? ?алым-астроном, математик, физик, географ, философ, этнограф, д?рігер ?бу Райхан Бируни ?зіні? 150 е?бегіні? 50-ін астрономия?а арна?ан. Ол Птолемей ??р?ан ?лем ж?йесіні? д?рысты?ына к?м?нданып, гелиоцентризмді жа?тады. Ал?аш рет, Коперниктен 500 жыл б?рын, Жерді? К?нді айнала ?оз?алатыны туралы болжам жаса?ан Бируни бол?аны бізге тарихтан м?лім. Ол Жерді? ?оз?алысы мен пішіні, Жер шарыны? радиусын аны?тау т?сілі туралы жазды. Жер глобусын жасады, 20 жыл бойы К?нні? ?оз?алысын ба?ылады. Бируни К?нді отты шар деп есептеген. К?н т?жіні? т?тінге ??сас таби?аты жайлы пікір айтты. Оны? е?бектері м??ият орындал?ан ба?ылаулар мен зерттеулерге негізделді.

Бируни к?п саяхат жасады. Сол кезде ол аспан шыра?тарына ?арап ба?дарлауды? т?рлі т?сілдерін ойлап тапты. Бируни жина?та?ан материалдары мен ба?ылауларын ?орыта отырып, 1031 жылы астрономияны? ?р т?рлі м?селелерін баяндауды ?амтитын ?лкен е?бек жазды. Ол кітап 1887 жылы Лондонда ал?аш рет араб тілінде басылып шы?ты.

Бируниге дейін м?ндай ?ылыми ж?йеленген е?бек жазылма?ан, ?рі орта ?асырлы? ?дебиеттерде б??ан те?дес е?бек бол?ан жо?. Оны? айт?ан ойлары ?ылымны? одан ?рі дамуы барысында ?уатталып отырды.

Ал ?азіргі кезде К?н ж?йесі К?ннен ж?не серіктерімен ?оса ал?анда?ы планеталардан ??ралатыны белгілі болды. Сонымен бірге ж?лдыздарды? планеталар?а ?ара?анда бізден ?лшеусіз ?ашы?ты?та орналас?анды?ы да ?здері?е м?лім. К?н ж?йесіні? то?ыз ?лкен планеталарымен ?атар, Марс пен Юпитерді? арасында астероидтар деп аталатын к?птеген кіші планеталарды? орналас?аны белгілі болды. Алайда астрономдар бізге ?лі де болса таныс емес планеталарды іздестіруін то?тат?ан жо?..

Орбиталары Жер орбитасыны? ішкі жа?ында орналас?ан планеталар т?менгі планеталар деп аталады. Олар?а Меркурий ж?не Шолпан жатады. Ал орбиталары Жер орбитасыны? сыртында орналас?ан планеталар жо?ар?ы планеталар деп аталады. Олар: Марс, Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун, Плутон.

Сондай-а? Меркурий, Шолпан, Жер ж?не Марс – К?н ма?ында?ы планеталар?а жатады. Ал Юпитер, Сатурн, Уран ж?не Нептун алып планеталар болып саналады. К?нні? ж?не К?н ж?йесіне енетін планеталарды? шамалары салыстырмалы т?рде бейнеленген.

К?нні? жылды? ?оз?алысы.

Саба? та?ырыбы: §19. К?нні? жылды? ?оз?алысы.

Саба? ма?саты:

  • О?ушылар?а эклиптика, зодиак белдеуі, к?н мен т?н те?елу н?ктелері, жаз?ы ж?не ?ыс?ы то?ырау к?ндері туралы т?сіндіру.
  • О?ушыларды ?з бетімен ?ылыми ой ?орытындыларын жасау?а жетелеу.
  • Жауапкершілікке, тияна?тылы??а, е?бек?орлы??а т?рбиелеу.
  • Саба? т?рі : аралас

    Саба? ?дісі: баяндау, с?ра?-жауап.

    ??рал-жабды?тар: компьютер, видеопроектор, слайдтар.

    Саба? барысы:

    І. ?йымдастыру кезе?і.

    ІІ. О?ушыларды? ?й тапсырмасын ?алай ме?гергендерін тексеру:

    ІІІ. Жа?а саба?.

    К?нді ба?ылай келе, ?алымдар ертеден-а? оны? ж?лдыздар арасында ?оз?ала отырып, бір жылда аспан сферасыны? ?лкен д??гелегі бойымен бір айналым жасайтынын бай?а?ан. Б?л ?лкен д??гелекті гректер эклиптика деп ата?ан. Шо?ж?лдыздар жиынты?ын зодиак белдеуі деп атайды.

    К?нні? аспан сферасы бойынша жылды? ?оз?алысын эклиптика деп атайды.

    21 наурыз – к?ктемгі к?н мен т?нні? те?елу н?ктесі.

    23 ?ырк?йек – к?згі к?н мен т?нні? те?елу н?ктесі.

    22-шілде –е? ?за? к?н –жаз?ы К?н то?ырау к?ні.

    22-желто?сан – е? ?ыс?а к?н-?ыс?ы К?н то?ырау к?ні.

    К?н ?зіні? ма?айында?ы планеталарды? ?оз?алыс ба?ытымен ?з осін айнала ?оз?алады.

    ІV. Пысы?тау.

    1. Эклиптика деген не?
    2. Зодиак шо?ж?лдыздары нешеу?
    3. Олар ?алай аталады?
    4. К?н мен т?нні? к?ктемгі ж?не к?згі те?елу н?ктелері ?ай шо?ж?лдыздар?а с?йкес келеді?
    5. Жаз?ы ж?не ?ыс?ы К?н то?ырау ?ай к?ндері болады?

    VІ. Ба?алау.

    VІІ. ?йге тапсырма: §19. 9-тапсырма.

    Жа?а ма?алалар

    Электронды м?ра?ат

    Операция при раке почки

    Операция при раке почки – шанс сохранить жизнь Почечно-клеточный рак отличается от других видов рака тем, что не имеет чувствительности к действию химиотерапии и облучения. Поэтому при развитии этой патологии здоровье и даже жизнь пациента полностью находятся в руках хирурга. От того, насколько успешно будет выполнена операция по удалению опухоли, зависит прогноз лечения в целом. Какие методы проведения операции существуют? […]

    К?нні? жылды? ?оз?алысы. К?н ж?йесіні? ??рылысы туралы ежелгі ?алымдарды? к?з?арастары

    Саба?ты? та?ырыбы: К?нні? жылды? ?оз?алысы. К?н ж?йесіні? ??рылысы туралы ежелгі ?алымдарды? к?з?арастары.

    Саба?ты? ма?саты: 1. К?нні? жылды? ?оз?алысы, зодиак шо?ж?лдыздары, эклиптика ж?не к?н мен т?нні? к?ктемгі ж?не к?згі те?елу н?ктелері туралы, к?н ж?йесіні? ??рылысы туралы ежелгі ?алымдарды? к?з?арастары туралы т?сінік ?алыптастыру.

    2. О?ушыларды? ойлау ж?не есте са?тау ?абілеттерін арттыру. Танымды? ?ызметтерін ж?не ?ызы?ушылы?ын дамыту.

    3. Ал?ан білімдерін к?нделікті ?мірмен байланыстыра білуге, ?ойыл?ан с?ра?тар?а ізденімпазды?пен жауап бере білуге, шы?армашылы?пен ж?мыстана білуге ?йрету.

    Саба?ты? типі: Жа?а білімді ме?герту.

    Саба?ты? т?рі: Аралас

    Саба?ты? ?дісі: Т?сіндірмелі. С?ра?-жауап. Ойын элементтері ассоциациялы? карта «Еркін баяндау» стратегиясы.

    К?рнекілігі: Сызбалар, конферт, шо?ж?лдыздар атаулары, 39-сурет СТО технологиялары

    Саба?ты? барысы:

    1. ?йымдастыру б?лімі

    2. ?й тапсырмасын тексеру. «Ой ?ор?ау» немесе «?ызы?ушылы?ты ояту» кезе?і

    ?й тапсырмасын тексеруде «Еркін баяндау» стратегиясын ?олдана

    отырып, та?да?ан планеталары туралы ??гімелеу.

    Сонымен бірге «Топтастыру стратегиясы» негізінде ассоциациялы? карта толтырады.

    3. Жа?а саба? т?сіндіру. «Ойды іске асыру» немесе «Ма?ынаны ажырату» кезе?і.

    1. Эклиптика туралы т?сінік.

    К?нні? аспан сферасы бойынша жылды? жолы.

    2. Зодиак шо?ж?лдыздары . 12-шо?ж?лдыз. (38 сурет ж?не шо?ж?лдызды? фотосуреттері

    3. Зодиак белдеуі – осы шо?ж?лдыздарды? жиыны.

    4. К?н мен т?нні? к?ктемгі ж?не к?згі те?елу н?ктелері (21 –наурыз-Балы?тар

    шо?ж?лдызында, 23-?ырк?йек – Таразы шо?ж?лдызында ?теді.)

    5. Жаз?ы ж?не ?ыс?ы К?н то?ырау к?ні.

    22-шілде-е? ?за? к?н – жаз?ы К?н то?ырау.

    22-желто?сан-е? ?ыс?а к?н-?ыс?ы К?н то?ырау.

    6. К?н ж?йесіні? ??рылысы туралы ежелгі ?алымдарды? к?з?арастары геоцентрлік ж?йе.

    (грекше – жер ) 39 – сурет.

    7. К?н ж?йесіні? ??рылысы. (К?н ж?не планеталар, серіктері)

    8. Т?менгі ж?не жо?ар?ы планеталар

    Меркурий, Шолпан Марс, Юпитер, Сатурн,

    Жер орбитасыны? ішкі Жер орбитасыны? сырт?ы

    жа?ында орналас?ан жа?ында орналас?ан

    9. Алып планеталар – Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун.

    Ай

    К?н ма?ында?ы планеталар – Меркурий, Шолпан, Жер, Марс.

  • ?орытындылау немесе «Ой тол?аныс» кезе?і
  • Саба?ты бекіту ма?сатында «М?реге жет» ойыны ойналады.
  • ?андай планеталар алып планеталар болып саналады?

    Жаз?ы ж?не ?ыс?ы К?н то?ырау ?ай к?ндері болады?

    К?н мен т?нні? к?ктемгі ж?не к?згі те?елу н?ктелері ?ай к?н?

    Т?менгі планеталар?а ?андай планеталар жатады?

    Жо?ар?ы планеталар?а ?андай планеталар жатады? Оларды? б?лай аталуы себебі не?

    Шын м?нінде К?н Эклиптика бойымен ?оз?ала ма?

    Зодиак шо?ж?лдыздар нешеу ж?не олар ?алай аталады?

    Жер

    Птолемейше ?лем ж?йесіні? ??рылысы ?андай еді? Ол ?андай ж?йе д.а.

    Эклиптика деп нені айтады?

    5. Шы?армашылы? кезе?.

    1. Ж?мба?тар шешу. Физикалы? пошта ар?ылы «Шешілмеген ??пия» атты хат келіп т?р. Соны ашып орындап к?рейік. Е? к?п ж?мба? шешкен о?ушы?а «К?н» ?зіні? с?лемдемесін жолдапты.

    а) Сатайын десем ауыр кілем,

    Сатпайын десем т?уір кілем

    б) Шетін к?ргенмен,

    ?уса? жете алмайсы?.

    в) А? санды?ым ашылды

    Ішінен жібек шашылды

    г) Та?иям тол?ан с?к

    Та?ерте? т?рсам жо?

    д) К?к жиекті шай таба?та

    Алтын алма тербеледі,

    Кейде б?ркер алма ж?зін

    ?лпа ма?та перделер

    д) Алты ?аз, жеті ?йрек, бір б?дене,

    Кейде орта, кейде толы сар тегене.

    Т?ны? пенен майды? арасынан,

    Бір а??у ?шып шы?ты ??с?а т?ре

    (Алты ?аз – ?ркер, жеті ?ара?шы, бір б?дене – Шолпан, а??у — К?н)

    ж) Жабы? астында жарты к?лше

    2. О?ушылар ?здеріні? шо?ж?лдыздары туралы ??гімелеу.

    6. ?йге тапсырма: § 19,20. Ертегі ??растыру.

    Читайте так же:

    • Дева знак зодиака виде Женщина Дева - характеристика знака Зодиака Планетой-покровителем всех Дев считается Меркурий. Его влияние одаривает этот знак высоким интеллектом и незаурядными аналитическими […]
    • Лабытнанги зодиак Зодиак кафе-бар в Лабытнанги Адрес: Ямало-Ненецкий АО, Лабытнанги, ул. Гагарина, 58 Часы работы: пн-чт 12:00-00:00; пт,сб 12:00-04:00; вс 14:00-00:00 Телефон: +7 (34992) 5-27-91 […]
    • Севастополь отель зодиак официальный сайт Севастополь отель зодиак официальный сайт Гостиница «Зодиак ***» - современный отель европейского уровня, предлагающий Вам и Вашим близким комфортабельное размещение и проживание. […]
    • 23 марта знак зодиака камень Камни овна, драгоценные камни для знака зодиака Овен Камни для знака зодиака ОВЕН: алмаз, горный хрусталь, циркон. Не рекомендуются камни для знака зодиака Овен: авантюрин , оникс, […]
    • Знак зодиака максима аверина Максим Аверин Полное имя: Максим Викторович Аверин Дата рождения: 26.11.1975 (43 года) Место рождения: г. Москва Знак зодиака: Стрелец Новости со звездой: 137 Биография Максима […]
    • Знак зодиака гарри поттера Знак зодиака гарри поттера Как по вашему, каким знаком зодиака был каждый из персонажей? Итак, кое-что уже известно:Гарри - ЛевНевилл - ЛевГермиона - ДеваДрако - БлизнецыДжинни - ЛевРон - […]

    Leave a Reply

    Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *